فیبر نوری چیست و چه فرقی با ADSL دارد؟

این روزها خیلی درباره اینترنت فیبر نوری می‌شنوید. شرکت‌های اینترنتی می‌گویند فیبر نوری خیلی سریع‌تر از ADSL است. اما فیبر نوری دقیقاً چیست؟ چطور کار می‌کند؟ چه فرقی با ADSL قدیمی دارد؟ آیا ارزش دارد هزینه بیشتری برای آن بپردازید؟ در این مقاله کامل، از صفر تا صد فیبر نوری را یاد می‌گیرید.

فیبر نوری چیست؟

فیبر نوری یک تار بسیار نازک از جنس شیشه یا پلاستیک شفاف است که نور از داخل آن عبور می‌کند. درست مثل یک لوله آب که آب از داخل آن می‌گذرد، در فیبر نوری هم داده‌ها به شکل پالس‌های نوری (نور روشن و خاموش) منتقل می‌شوند. سرعت نور حدود ۳۰۰ هزار کیلومتر بر ثانیه است، بنابراین داده‌ها با سرعت باورنکردنی جابجا می‌شوند.

یک کابل فیبر نوری از چندین تار نازک به ضخامت یک تار مو تشکیل شده است. هر تار می‌تواند همزمان حجم عظیمی از داده را منتقل کند. یک کابل فیبر نوری به اندازه ضخامت انگشت شما می‌تواند هزاران مکالمه تلفنی و صدها کانال تلویزیون HD را همزمان منتقل کند.

فیبر نوری چطور کار می‌کند؟

کار فیبر نوری بر اساس بازتابش کامل نور است. نور وقتی از داخل تار شیشه‌ای عبور می‌کند، مدام از دیواره‌های تار بازتابش می‌کند و به این شکل درون تار حبس می‌شود و می‌تواند کیلومترها حرکت کند بدون اینکه تضعیف شود.

در دو سر کابل فیبر نوری، دو دستگاه مهم وجود دارد:

• فرستنده نوری (Transmitter): داده‌های الکتریکی را به پالس‌های نوری تبدیل می‌کند.
• گیرنده نوری (Receiver): پالس‌های نوری را دوباره به داده‌های الکتریکی تبدیل می‌کند.

در خانه شما، دستگاهی به نام ONT (Optical Network Terminal) یا مودم فیبر نوری این کار را انجام می‌دهد. کابل فیبر از خیابان به خانه شما می‌آید و به ONT وصل می‌شود. سپس شما از ONT با کابل اترنت یا وای‌فای به اینترنت وصل می‌شوید.

انواع فیبر نوری

فیبر نوری به دو دسته اصلی تقسیم می‌شود:

۱. فیبر نوری تک‌حالته (Single-Mode Fiber)

این نوع فیبر نوری قطر هسته بسیار باریکی دارد (حدود ۸ تا ۱۰ میکرومتر). نور فقط در یک مسیر مستقیم از داخل آن عبور می‌کند. فیبر تک‌حالته می‌تواند داده را تا مسافت‌های خیلی زیاد (ده‌ها کیلومتر) بدون نیاز به تقویت کننده منتقل کند. برای شبکه‌های شهری، بین شهری و زیردریایی استفاده می‌شود. تقریباً همه اینترنت فیبر نوری جهان از این نوع است.

۲. فیبر نوری چندحالته (Multi-Mode Fiber)

قطر هسته این نوع فیبر بزرگتر است (۵۰ یا ۶۲.۵ میکرومتر). نور از مسیرهای مختلفی داخل آن حرکت می‌کند. برد آن کوتاه‌تر است (حداکثر چندصد متر) و معمولاً در داخل ساختمان‌ها، دیتاسنترها و شبکه‌های محلی استفاده می‌شود. قیمت تجهیزات آن ارزان‌تر از تک‌حالته است.

مزایای فیبر نوری نسبت به ADSL

فیبر نوری نسبت به ADSL مزایای بسیار زیادی دارد که در ادامه مهم‌ترین آن‌ها را می‌گوییم:

۱. سرعت فوق‌العاده بالا

ADSL حداکثر سرعت نظری ۲۴ مگابیت بر ثانیه دارد ولی در عمل معمولاً ۱۰ تا ۱۵ مگابیت است. اما فیبر نوری به راحتی می‌تواند سرعت ۱۰۰ مگابیت، ۵۰۰ مگابیت، ۱ گیگابیت (۱۰۰۰ مگابیت) و حتی ۱۰ گیگابیت را ارائه دهد. در ایران هم اکنون شرکت‌های مختلف اینترنت فیبر نوری با سرعت ۱۰۰ مگابیت تا ۱ گیگابیت ارائه می‌دهند.

۲. تأخیر بسیار کم (Ping پایین)

تأخیر یا پینگ، زمان رفت و برگشت داده از دستگاه شما تا سرور مقصد است. در ADSL به خاطر ماهیت خط تلفن و فاصله از مرکز مخابرات، پینگ معمولاً بین ۳۰ تا ۵۰ میلی‌ثانیه است. اما در فیبر نوری پینگ می‌تواند به ۱ تا ۵ میلی‌ثانیه برسد. این برای بازی‌های آنلاین، تماس‌های تصویری و معاملات مالی خیلی مهم است.

۳. سرعت متقارن (دانلود و آپلود برابر)

در ADSL همانطور که گفتیم، سرعت آپلود خیلی کمتر از دانلود است (مثلاً ۱۰ مگابیت دانلود و ۱ مگابیت آپلود). اما در فیبر نوری، سرعت دانلود و آپلود معمولاً با هم برابر است. این یعنی اگر اینترنت ۱۰۰ مگابیت دارید، هم می‌توانید با ۱۰۰ مگابیت دانلود کنید هم با ۱۰۰ مگابیت آپلود کنید. برای کسانی که ویدیو آپلود می‌کنند، از ابری (Cloud) استفاده می‌کنند یا تماس تصویری می‌گیرند خیلی عالی است.

۴. پایداری و عدم افت سرعت با فاصله

در ADSL هر چه از مرکز مخابرات دورتر باشید، سرعت شما کمتر می‌شود و نویز بیشتر می‌شود. اما در فیبر نوری، تا ده‌ها کیلومتر افت سرعت محسوسی ندارید. سیگنال نوری خیلی دیرتر از سیگنال الکتریکی تضعیف می‌شود.

۵. عدم تداخل الکترومغناطیسی

کابل‌های مسی ADSL از نویزهای الکتریکی، رعد و برق، موتورهای برقی و وسایل الکترونیکی تاثیر می‌پذیرند. اما فیبر نوری از جنس شیشه است و هیچ جریانی از آن عبور نمی‌کند. بنابراین تحت تأثیر هیچ نویز الکترومغناطیسی قرار نمی‌گیرد. کیفیت سیگنال همیشه عالی است.

۶. امنیت بالاتر

شنود کردن کابل فیبر نوری خیلی سخت‌تر از کابل مسی است. برای شنود فیبر نوری باید به کابل دسترسی فیزیکی داشته باشید و آن را ببرید که این کار قطع شدن ارتباط را حتماً آشکار می‌کند. به همین دلیل، ارتش‌ها، بانک‌ها و سازمان‌های حساس از فیبر نوری استفاده می‌کنند.

۷. ظرفیت بینهایت

یک تار فیبر نوری می‌تواند با استفاده از فناوری به نام WDM (تقسیم طول موج) همزمان چندین طول موج نوری متفاوت را حمل کند. هر طول موج می‌تواند صدها گیگابیت بر ثانیه سرعت داشته باشد. در تئوری، یک تار فیبر نوری می‌تواند چندین هزار ترابیت بر ثانیه داده منتقل کند. این یعنی تا سال‌های سال ظرفیت آن تمام نمی‌شود.

معایب فیبر نوری نسبت به ADSL

با همه مزایایی که گفتیم، فیبر نوری چند عیب هم دارد:

۱. هزینه بالای کابل‌کشی

کابل‌کشی فیبر نوری در سطح شهر و داخل ساختمان‌ها هزینه بالایی دارد. باید کابل‌های جدید کشیده شوند، تجهیزات جدید نصب شوند و نیروهای متخصص آموزش ببینند. به همین دلیل هنوز در همه جا فیبر نوری وجود ندارد.

۲. تجهیزات گران‌تر

مودم فیبر نوری (ONT) و سوئیچ‌های فیبر نوری قیمت بالاتری نسبت به تجهیزات ADSL دارند. البته این اختلاف قیمت هر روز کمتر می‌شود.

۳. شکنندگی کابل

کابل فیبر نوری از شیشه ساخته شده است، بنابراین نسبت به کابل مسی شکننده‌تر است. خم شدن زیاد، فشار و ضربه می‌تواند آن را بشکند. البته کابل‌های فیبر نوری مدرن با روکش‌های محافظ قوی، تا حد زیادی این مشکل را حل کرده‌اند.

۴. نیاز به تجهیزات خاص برای نصب

نصب کابل فیبر نوری و سرهم کردن آن نیاز به دستگاه‌های مخصوص جوش‌کاری دارد. شما نمی‌توانید مثل کابل مسی با یک انبردست ساده کار کنید. به همین دلیل نصب فیبر نوری باید توسط افراد متخصص انجام شود.

تفاوت فیبر نوری و ADSL در یک نگاه

برای اینکه راحت‌تر متوجه تفاوت این دو شوید، جدول مقایسه زیر را ببینید:

• رسانه انتقال: فیبر نوری = شیشه یا پلاستیک شفاف / ADSL = سیم مسی تلفن
• حداکثر سرعت: فیبر نوری = تا ۱۰۰ گیگابیت و بیشتر / ADSL = حداکثر ۲۴ مگابیت
• پینگ (تأخیر): فیبر نوری = ۱ تا ۵ میلی‌ثانیه / ADSL = ۳۰ تا ۵۰ میلی‌ثانیه
• سرعت آپلود: فیبر نوری = متقارن (برابر دانلود) / ADSL = خیلی کمتر از دانلود
• تأثیر فاصله: فیبر نوری = خیلی کم / ADSL = خیلی زیاد
• نویزپذیری: فیبر نوری = هیچ / ADSL = زیاد
• امنیت: فیبر نوری = خیلی بالا / ADSL = متوسط
• هزینه نصب اولیه: فیبر نوری = بالا / ADSL = پایین (خط تلفن موجود است)
• هزینه مودم: فیبر نوری = متوسط تا بالا / ADSL = ارزان
• شکنندگی کابل: فیبر نوری = نسبتاً زیاد / ADSL = کم
• پوشش در ایران: فیبر نوری = محدود (در حال گسترش) / ADSL = تقریباً همه جا

انواع اینترنت فیبر نوری در ایران

در ایران اکنون چند نوع سرویس فیبر نوری ارائه می‌شود:

FTTH (Fiber to the Home)

یعنی فیبر نوری تا خانه شما می‌آید. این بهترین نوع است چون کابل فیبر نوری مستقیماً به داخل خانه شما کشیده می‌شود و شما یک ONT دارید. سرعت و پایداری فوق‌العاده عالی است.

FTTB (Fiber to the Building)

یعنی فیبر نوری تا ساختمان می‌آید و بعد از آنجا با کابل مسی یا اترنت به واحدهای مختلف می‌رود. سرعت همچنان خوب است ولی به اندازه FTTH نیست.

FTTC (Fiber to the Curb)

یعنی فیبر نوری تا جدول خیابان (کنار پیاده‌رو) می‌آید و از آنجا با کابل مسی تا خانه شما می‌رود. سرعت کمتر از FTTH است ولی هنوز از ADSL خیلی بهتر است.

در ایران شرکت‌های مخابرات، آسیاتک، شاتل، ایرانسل و همراه اول در حال ارائه سرویس FTTH هستند. مخابرات پروژه «فیبر نوری منازل و کسب‌وکارها» را با نام فـ.نـ.ا (فناوری اطلاعات و ارتباطات) در بسیاری از شهرها اجرا کرده است.

چطور بفهمیم فیبر نوری به منطقه ما می‌آید؟

برای اطلاع از پوشش فیبر نوری منطقه خود می‌توانید:

• به سایت شرکت مخابرات یا اپراتورهای اینترنتی بروید و بخش پوشش فیبر را بررسی کنید
• با شماره ۲۰۲۱ مخابرات تماس بگیرید و آدرس دقیق خود را بپرسید
• از اپلیکیشن‌های اپراتورها مثل «همراه من» (ایرانسل) یا «شاتل من» استفاده کنید
• از همسایه‌ها بپرسید آیا فیبر نوری گرفته‌اند یا نه
• به تابلوهای نارنجی رنگ «فیبر نوری» روی دیوار ساختمان‌ها و تیرهای برق توجه کنید

نصب فیبر نوری در خانه چگونه است؟

نصب فیبر نوری چند مرحله دارد و معمولاً توسط تکنسین شرکت انجام می‌شود:

• تکنسین شرکت از بیرون ساختمان کابل فیبر نوری را به داخل خانه شما هدایت می‌کند.
• یک جعبه کوچک به نام «جعبه ترمینال نوری» روی دیوار نصب می‌شود.
• از آن جعبه، یک کابل فیبر نوری کوتاه به ONT (مودم فیبر نوری) وصل می‌شود.
• ONT را به برق می‌زنند و تنظیمات را انجام می‌دهند.
• از ONT با کابل اترنت یا وای‌فای به اینترنت وصل می‌شوید.

کل این کار معمولاً کمتر از یک ساعت طول می‌کشد و اغلب شرکت‌ها نصب را رایگان انجام می‌دهند یا هزینه کمی می‌گیرند.

آیا ارزش دارد از ADSL به فیبر نوری مهاجرت کنیم؟

جواب کاملاً بله است. اگر فیبر نوری به منطقه شما آمده باشد، هیچ دلیلی ندارد که همچنان از ADSL استفاده کنید. با مهاجرت به فیبر نوری این مزایا را خواهید داشت:

• سرعت ۱۰ تا ۵۰ برابر بیشتر با همان قیمت یا کمی بیشتر
• پینگ پایین برای بازی و تماس تصویری
• آپلود سریع برای ارسال فایل و ویدیو
• اتصال پایدار بدون قطع و وصلی‌های مزاحم
• امکان اتصال همزمان ده‌ها دستگاه بدون افت سرعت

هزینه مهاجرت معمولاً صفر یا خیلی کم است. فقط کافی است با یکی از اپراتورهایی که در منطقه شما فیبر دارد تماس بگیرید و درخواست دهید.

آینده فیبر نوری در ایران و جهان

در جهان، فیبر نوری به سرعت در حال جایگزینی با کابل‌های مسی است. کشورهای پیشرفته مثل کره جنوبی، ژاپن، سنگاپور و سوئد تقریباً پوشش کامل فیبر نوری دارند. در ایران نیز طرح ملی فیبر نوری در حال اجراست و قرار است بیش از ۲۰ میلیون خانوار تحت پوشش FTTH قرار بگیرند.

فناوری‌های جدید مثل فیبر نوری با هسته توخالی (که سرعت نور حتی بالاتر می‌رود) و سیستم‌های انتقال با ۴۰۰ گیگابیت بر ثانیه در هر کانال در حال آمدن هستند. آینده اینترنت، آینده فیبر نوری است.

جمع‌بندی نهایی

فیبر نوری یک تحول بزرگ در دنیای اینترنت است. سرعت‌های گیگابیتی، پینگ بسیار پایین، پایداری عالی و امنیت بالا، آن را به بهترین گزینه برای اینترنت خانگی و تجاری تبدیل کرده است. ADSL که روی خط تلفن مسی کار می‌کند، دیگر جوابگوی نیازهای امروزی مثل استریم 4K، بازی آنلاین، دورکاری و کلاس‌های مجازی نیست.

اگر در منطقه شما فیبر نوری وجود دارد، بدون تردید از آن استفاده کنید. هزینه آن چندان بیشتر از ADSL نیست ولی تجربه اینترنت شما را کاملاً متحول می‌کند. اگر هنوز فیبر به منطقه شما نرسیده، صبور باشید. طرح ملی فیبر نوری در حال اجراست و به زودی به بیشتر شهرها و روستاها می‌رسد.

امیدوارم این مقاله کامل به دردتان خورده باشد. اگر سوالی درباره فیبر نوری دارید، بپرسید تا جواب بدهم.