آی‌پی (IP Address) چیست و انواع آن (ثابت، پویا، خصوصی، عمومی)

حتماً تا حالا عبارت آی‌پی یا IP Address به گوشتان خورده است. شاید وقتی اینترنتتان قطع شده، یکی گفته باشد ببین آی‌پی ات چیست؟ یا هنگام تنظیم مودم با اعدادی مثل ۱۹۲.۱۶۸.۱.۱ روبرو شده باشید. اما آی‌پی دقیقاً چیست؟ چه انواعی دارد؟ فرق آی‌پی ثابت و پویا چیست؟ آی‌پی عمومی و خصوصی چه تفاوتی دارند؟ در این مقاله کامل، از صفر تا صد آی‌پی را یاد می‌گیرید.

آی‌پی چیست؟

IP مخفف Internet Protocol است. آی‌پی آدرس یک دستگاه در شبکه اینترنت یا شبکه محلی است. درست مثل این که برای خانه خود یک آدرس دارید (خیابان، کوچه، پلاک)، هر دستگاهی که به اینترنت وصل می‌شود هم یک آدرس منحصر به فرد دارد تا بقیه دستگاه‌ها بتوانند آن را پیدا کنند و با آن ارتباط برقرار کنند.

فرض کنید می‌خواهید برای دوست خود نامه بفرستید. باید آدرس او را روی پاکت بنویسید تا نامه به دستش برسد. در دنیای اینترنت هم دقیقاً همین طور است. وقتی شما آدرس یک سایت را در مرورگر می‌زنید، درخواست شما به آی‌پی آن سایت فرستاده می‌شود و بعد پاسخ برمی‌گردد. بدون آی‌پی، هیچ دستگاهی نمی‌تواند با دستگاه دیگری حرف بزند.

یک آی‌پی معمولی شبیه این است: ۱۹۲.۱۶۸.۱.۱ یا ۸.۸.۸.۸

ساختار آی‌پی

آی‌پی‌ها معمولاً از چهار عدد تشکیل شده‌اند که با نقطه از هم جدا می‌شوند. هر عدد بین ۰ تا ۲۵۵ است. مثلاً ۱۹۲.۱۶۸.۱.۵ یک آی‌پی معتبر است.

به این شکل نوشتن آی‌پی، نسخه ۴ یا IPv4 می‌گویند. IPv4 از ۳۲ بیت تشکیل شده که یعنی می‌تواند حدود ۴.۳ میلیارد آی‌پی منحصر به فرد بسازد (۲ به توان ۳۲). در ابتدا که اینترنت ساخته شد، ۴.۳ میلیارد آی‌پی خیلی به نظر می‌رسید. ولی الان تعداد دستگاه‌های متصل به اینترنت (گوشی‌ها، لپ‌تاپ‌ها، تبلت‌ها، تلویزیون‌های هوشمند، وسایل خانه هوشمند) خیلی بیشتر از این شده است. به همین دلیل نسخه جدیدی به نام IPv6 ساخته شد.

IPv6 چیست؟

IPv6 از ۱۲۸ بیت استفاده می‌کند و می‌تواند ۳۴۰ میلیارد میلیارد میلیارد میلیارد آی‌پی منحصر به فرد بسازد (۲ به توان ۱۲۸). این عدد آنقدر بزرگ است که می‌تواند به هر ذره شن روی زمین یک آی‌پی بدهد! آی‌پی نسخه ۶ به شکل هگزادسیمال نوشته می‌شود و شبیه این است: 2001:0db8:85a3:0000:0000:8a2e:0370:7334

در این مقاله بیشتر روی IPv4 تمرکز می‌کنیم چون هنوز رایج‌تر است، ولی کم‌کم داریم به سمت IPv6 می‌رویم.

انواع آی‌پی از نظر کاربرد و دسترسی

آی‌پی‌ها به چند دسته اصلی تقسیم می‌شوند. مهم‌ترین تقسیم‌بندی، فرق بین آی‌پی عمومی و آی‌پی خصوصی است.

آی‌پی عمومی (Public IP)

آی‌پی عمومی، آدرسی است که در اینترنت جهانی و برای همه قابل دیدن است. این آی‌پی را شرکت اینترنت شما (ISP) به مودم شما می‌دهد. هر دستگاهی که بخواهد از بیرون با شما ارتباط برقرار کند، باید آی‌پی عمومی شما را بداند.

آی‌پی عمومی منحصر به فرد است. یعنی در تمام دنیا، در یک لحظه فقط یک دستگاه می‌تواند آن آی‌پی را داشته باشد. شرکت‌های اینترنتی یک بانک بزرگ از آی‌پی‌های عمومی دارند و به مشتریان خود می‌دهند.

آی‌پی عمومی دو نوع است:

• آی‌پی عمومی داینامیک (پویا): رایج‌ترین نوع برای کاربران خانگی. آی‌پی شما هر بار که مودم را ریستارت می‌کنید یا هر چند ساعت یا چند روز یک بار عوض می‌شود.
• آی‌پی عمومی استاتیک (ثابت): آی‌پی شما هیچ وقت عوض نمی‌شود. این نوع آی‌پی معمولاً برای شرکت‌ها، سرورها و کسانی که از راه دور به کامپیوترشان وصل می‌شوند لازم است. هزینه بیشتری هم دارد.

آی‌پی خصوصی (Private IP)

آی‌پی خصوصی، آدرسی است که فقط در شبکه محلی شما (مثلاً خانه یا اداره شما) معنا دارد و در اینترنت قابل دیدن نیست. وقتی چند دستگاه به مودم شما وصل می‌شوند، مودم به هر کدام یک آی‌پی خصوصی می‌دهد. مثلاً گوشی شما ۱۹۲.۱۶۸.۱.۲ می‌گیرد، لپ‌تاپ شما ۱۹۲.۱۶۸.۱.۳ می‌گیرد و غیره.

مزیت آی‌پی خصوصی این است که یک آی‌پی را می‌توان در میلیون‌ها شبکه خصوصی مختلف استفاده کرد. مثلاً آی‌پی ۱۹۲.۱۶۸.۱.۱ هم در خانه شما هست هم در خانه همسایه هم در یک شرکت در آن طرف دنیا. چون این آی‌پی‌ها فقط داخل همان شبکه معنا دارند.

محدوده آی‌پی‌های خصوصی (در IPv4) عبارتند از:

• از ۱۰.۰.۰.۰ تا ۱۰.۲۵۵.۲۵۵.۲۵۵ (یک شبکه کلاس A بزرگ)
• از ۱۷۲.۱۶.۰.۰ تا ۱۷۲.۳۱.۲۵۵.۲۵۵ (۱۶ شبکه کلاس B)
• از ۱۹۲.۱۶۸.۰.۰ تا ۱۹۲.۱۶۸.۲۵۵.۲۵۵ (۲۵۶ شبکه کلاس C)

معروف‌ترین و رایج‌ترین آی‌پی‌های خصوصی که در مودم‌ها می‌بینید از محدوده ۱۹۲.۱۶۸.x.x هستند.

تفاوت آی‌پی عمومی و خصوصی در یک نگاه

• قابلیت دیده شدن در اینترنت: آی‌پی عمومی = بله، همه جای دنیا قابل دیدن است / آی‌پی خصوصی = خیر، فقط داخل شبکه محلی دیده می‌شود
• منحصر به فرد بودن: آی‌پی عمومی = در تمام دنیا منحصر به فرد است / آی‌پی خصوصی = فقط در همان شبکه محلی منحصر به فرد است
• چه کسی تخصیص می‌دهد: آی‌پی عمومی = شرکت اینترنت (ISP) / آی‌پی خصوصی = مودم یا روتر شما (DHCP)
• مثال: آی‌پی عمومی = ۸۹.۴۵.۱۲۳.۶۷ / آی‌پی خصوصی = ۱۹۲.۱۶۸.۱.۲
• کاربرد: آی‌پی عمومی = ارتباط با اینترنت جهانی / آی‌پی خصوصی = ارتباط بین دستگاه‌های داخل خانه یا اداره
• هزینه: آی‌پی عمومی = معمولاً رایگان (نوع پویا) یا هزینه اضافی (نوع ثابت) / آی‌پی خصوصی = رایگان

انواع آی‌پی از نظر نحوه تخصیص (ثابت و پویا)

آی‌پی ثابت (Static IP)

آی‌پی ثابت، آدرسی است که هیچ وقت تغییر نمی‌کند. شما آن را یک بار تنظیم می‌کنید و تا وقتی خودتان عوضش نکنید، همان می‌ماند. این نوع آی‌پی برای سرورها، دوربین‌های مداربسته، پرینترهای شبکه و کسانی که از راه دور به کامپیوترشان وصل می‌شوند بسیار مفید است.

مزایای آی‌پی ثابت:

• همیشه یک آدرس مشخص دارید، هیچ وقت گم نمی‌شوید
• برای راه‌اندازی سرور (وب سرور، سرور بازی، FTP، دوربین) عالی است
• دسترسی از راه دور به کامپیوترتان راحت است
• برای برخی نرم‌افزارهای خاص که نیاز به آی‌پی ثابت دارند ضروری است

معایب آی‌پی ثابت:

• معمولاً هزینه اضافی دارد (شرکت اینترنت ماهیانه مبلغی می‌گیرد)
• اگر کسی آی‌پی شما را بداند، راحت‌تر می‌تواند به شما حمله کند (امنیت کمتر)
• مدیریت و تنظیم آن کمی تخصص می‌خواهد

آی‌پی پویا (Dynamic IP)

آی‌پی پویا، آدرسی است که مرتباً تغییر می‌کند. این نوع آی‌پی برای اکثر کاربران خانگی استفاده می‌شود. هر بار مودم خود را روشن می‌کنید، شرکت اینترنت یک آی‌پی جدید از بانک آی‌پی‌های خود به شما می‌دهد. حتی بدون ریستارت مودم هم ممکن است هر چند روز یا چند هفته یک بار آی‌پی شما عوض شود.

مزایای آی‌پی پویا:

• رایگان است و هزینه اضافی ندارد
• شرکت اینترنت می‌تواند تعداد بیشتری کاربر را با تعداد محدودی آی‌پی پشتیبانی کند
• امنیت بیشتری دارید چون آی‌پی شما مدام عوض می‌شود و هکرها راحت نمی‌توانند شما را پیدا کنند
• نیازی به تنظیمات دستی نیست، همه چیز خودکار است

معایب آی‌پی پویا:

• نمی‌توانید یک سرور داشته باشید که همیشه با یک آدرس در دسترس باشد
• دسترسی از راه دور به خانه سخت‌تر است (مگر از سرویس‌های DDNS استفاده کنید)
• ممکن است در برخی نرم‌افزارهای خاص مشکل ایجاد کند

NAT چیست و چه ربطی به آی‌پی دارد؟

NAT مخفف Network Address Translation است. این فناوری که در مودم و روتر شما وجود دارد، آی‌پی خصوصی دستگاه‌های داخل خانه را به آی‌پی عمومی مودم ترجمه می‌کند. به این ترتیب، همه دستگاه‌های خانه شما با یک آی‌پی عمومی وارد اینترنت می‌شوند.

NAT باعث شده که مشکل کمبود آی‌پی در جهان حل شود. چون شما با یک آی‌پی عمومی می‌توانید ده‌ها دستگاه را به اینترنت وصل کنید. بدون NAT، باید برای هر گوشی، لپ‌تاپ و تلویزیون هوشمند یک آی‌پی عمومی جداگانه می‌گرفتید که عملاً غیرممکن است.

چطور بفهمیم آی‌پی عمومی ما چیست؟

خیلی ساده است. کافی است در گوگل جستجو کنید What is my IP یا به سایت‌های زیر بروید:

• whatismyip.com
• ipinfo.io
• myip.com

سایت بلافاصله آی‌پی عمومی شما را نشان می‌دهد. همچنین می‌توانید ببینید که موقعیت تقریبی شما کجاست (مثلاً شهر و استان).

برای دیدن آی‌پی خصوصی خودتان هم در ویندوز می‌توانید Command Prompt را باز کنید و دستور ipconfig را بزنید. آی‌پی که کنار IPv4 Address نوشته شده، آی‌پی خصوصی شماست.

آی‌پی لوکال‌هوست (Localhost) چیست؟

آی‌پی ۱۲۷.۰.۰.۱ را حتماً دیده‌اید. این آی‌پی مخصوص خود دستگاه است و به آن لوکال‌هوست یا حلقه بازگشت (Loopback) می‌گویند. وقتی به این آی‌پی وصل می‌شوید، در واقع دارید با خودتان ارتباط برقرار می‌کنید. برای برنامه‌نویسان و تست شبکه خیلی کاربردی است. به جای ۱۲۷.۰.۰.۱ می‌توانید از عبارت localhost هم استفاده کنید.

آی‌پی سرورهای DNS معروف

DNS سرورهایی هستند که نام دامنه (مثل google.com) را به آی‌پی تبدیل می‌کنند. بعضی از آی‌پی‌های معروف DNS عبارتند از:

• گوگل: ۸.۸.۸.۸ و ۸.۸.۴.۴
• کلودفلر: ۱.۱.۱.۱ و ۱.۰.۰.۱
• OpenDNS: ۲۰۸.۶۷.۲۲۲.۲۲۲ و ۲۰۸.۶۷.۲۲۰.۲۲۰
• شبکه مخابرات ایران: ۱۹۴.۲۲۵.۰.۱ و ۱۹۴.۲۲۵.۱.۱

آی‌پی مودم یا Gateway چیست؟

آی‌پی درگاه پیش‌فرض (Default Gateway) همان آی‌پی مودم یا روتر شما در شبکه محلی است. معمولاً یکی از این اعداد است:

• ۱۹۲.۱۶۸.۱.۱
• ۱۹۲.۱۶۸.۰.۱
• ۱۹۲.۱۶۸.۱.۲۵۴
• ۱۰.۰.۰.۱

با زدن این آی‌پی در مرورگر می‌توانید وارد صفحه تنظیمات مودم خود شوید.

آی‌پی ثابت گرفتن از شرکت اینترنت

اگر به آی‌پی ثابت نیاز دارید (مثلاً برای دوربین مداربسته یا سرور خانگی)، می‌توانید از شرکت اینترنت خود درخواست دهید. معمولاً هزینه آن ماهیانه ۲۰ تا ۱۰۰ هزار تومان است. برخی شرکت‌ها هم بدون هزینه اضافی آی‌پی ثابت می‌دهند.

راه دیگر استفاده از سرویس‌های DDNS (Dynamic DNS) است. این سرویس‌ها به شما یک نام دامنه ثابت (مثل myhome.ddns.net) می‌دهند و هر وقت آی‌پی عمومی شما عوض شد، خودکار آن را به روز می‌کنند. سرویس‌های رایگان DDNS عبارتند از:

• No-IP
• Dynu
• DuckDNS
• afraid.org

آینده آی‌پی: مهاجرت به IPv6

کمبود آی‌پی در جهان باعث شده که کم‌کم همه به سمت IPv6 بروند. در IPv6 هر دستگاهی می‌تواند یک آی‌پی عمومی منحصر به فرد داشته باشد و دیگر نیازی به NAT نیست. این یعنی ارتباط مستقیم بین دستگاه‌ها بدون واسطه، امنیت بهتر و سادگی بیشتر.

در ایران نیز بسیاری از اپراتورها (مثل همراه اول، ایرانسل، مخابرات) IPv6 را فعال کرده‌اند. می‌توانید در تنظیمات مودم خود IPv6 را فعال کنید. اگر مودم شما از IPv6 پشتیبانی کند و شرکت اینترنت شما هم آن را ارائه دهد، دستگاه‌های شما هم یک آی‌پی IPv6 خواهند داشت.

سوالات رایج درباره آی‌پی

آیا کسی با داشتن آی‌پی من می‌تواند به خانه من بیاید؟

خیر. آی‌پی فقط موقعیت تقریبی (شهر و استان) را نشان می‌دهد، نه آدرس فیزیکی خانه شما.

آی‌پی من لو رفت، خطرناک است؟

معمولاً خطرناک نیست. خیلی از مردم آی‌پی خود را هر روز در معرض دید دیگران می‌گذارند. فقط ممکن است حملات محدودی متوجه شما شود که فایروال مودم معمولاً جلوی آنها را می‌گیرد. اگر نگران هستید، مودم را ریستارت کنید تا آی‌پی جدید بگیرید.

چطور آی‌پی خود را مخفی کنم؟

با استفاده از VPN، Proxy یا Tor می‌توانید آی‌پی واقعی خود را مخفی کنید و به جای آن آی‌پی سرور مقصد نمایش داده می‌شود.

آیا دو دستگاه می‌توانند یک آی‌پی داشته باشند؟

در یک لحظه، خیر. اما در زمان‌های مختلف بله. مثلاً وقتی مودم خود را ریستارت می‌کنید، ممکن است آی‌پی شما به دستگاه دیگری که قبلاً آن را داشته داده شود.

جمع‌بندی نهایی

آی‌پی آدرس هر دستگاه در شبکه است، درست مثل آدرس خانه شما در دنیای واقعی. آی‌پی عمومی در اینترنت جهانی قابل دیدن است و منحصر به فرد، اما آی‌پی خصوصی فقط در شبکه محلی شما کاربرد دارد.

آی‌پی ثابت هیچ وقت تغییر نمی‌کند و برای سرورها و دسترسی از راه دور عالی است. آی‌پی پویا مرتباً عوض می‌شود و برای کاربران عادی خانگی مناسب است. اکثر مردم به آی‌پی پویا نیاز دارند و آی‌پی ثابت فقط برای موارد خاص لازم است.

با تمام شدن آی‌پی‌های IPv4، جهان در حال حرکت به سمت IPv6 است که تعداد آی‌پی‌های آن عملاً نامحدود است. به زودی هر دستگاهی یک آی‌پی عمومی منحصر به فرد خواهد داشت.

امیدوارم این مقاله کامل به دردتان خورده باشد. اگر سوالی درباره آی‌پی دارید، بپرسید تا جواب بدهم.